Ślęża, Park Krajobrazowy, Szlaki turystyczne piesze, górskie trasy rowerowe, trasy rowerowe, Radunia, Gozdnica,
lęża (w latach 1945-1948 Sobótka, niem. Zobtenberg – dokładne tł. Góra Sobótka) – najwyższy szczyt Masywu Ślęży, wznoszący się na wysokość 718 m n.p.m. Ze względu na imponujący wygląd, znaczną wysokość względną (ok. 500 m) oraz specyficzny mikroklimat zwana także Śląskim Olimpem. Od niej też, jak uważa większość naukowców, wywodzi się nazwa plemienia Ślężan, którzy zamieszkiwali okolice tej góry.
Ślęża należy do Korony Gór Polski i Korony Sudetów Polskich.
Etymologia nazwy
Istnieją trzy ważniejsze etymologie nazwy Ślęza (nazwa góry i rzeki była dawniej pisana jednakowo):
germańska (Steinhauser, Vasmer, wywodząca tę nazwę od plemienia Silingów),
słowiańska (np. Rospond, od ślęga "mokra pogoda, błoto")
"indoeuropejska" (Udolph, Mańczak).
Wszystkie trzy hipotezy mają wiele słabych punktów i nie ma podstaw by przyjąć którąkolwiek z nich. Można z dużym prawdopodobieństwem uznać, że nazwa została przejęta do języków indoeuropejskich od wcześniejszych mieszkańców tych ziem (Babik). Od nazwy góry i rzeki powstała nazwa plemienia Ślężan, a później Śląska. Na temat pochodzenia nazwy możesz więcej przeczytać w artykule Pochodzenie nazwy Śląsk.
Geologia
Ślęża zbudowana jest głównie z granitów i gabra. Większa część masywu Ślęży to ofiolit – pozostałość kopalnego dna oceanicznego (skorupy oceanicznej), datowano na 350 mln lat (przełom dewonu i karbonu). W skład tego ofiolitu wchodzą: radiolaryty (pozostałość krzemionkowych skał osadowych leżących na dnie oceanu), amfibolity (zmetamorfizowane pierwotne podmorskie bazalty, tworzące wierzchnią warstwę skorupy), niżej leżą gabra, a na samym dole ultrazasadowe perydotyty, które w efekcie metamorfizmu przekształciły się w serpentynity. Obecnie gabra tworzą szczyt Ślęży i jej południowe oraz wschodnie stoki, serpentynity odsłaniają się na Raduni i wzgórzach położonych na wschód i zachód od niej, natomiast amfibolity są znane z Wieżycy i Gozdnicy – niewielkich szczytów w północnej części masywu Ślęży koło Sobótki.
Znacznie później w obręb zachowanego ofiolitu wdarła się intruzja granitowa, datowana na późny karbon. Obecnie granity budują północne i północno-zachodnie stoki góry. Są one częścią masywu granitowego ciągnącego się od Strzegomia po Sobótkę. Samo wyniesienie części skał gabrowych i granitowych i ukształtowanie się góry zaszło w neogenie, przy czym bierze się pod uwagę głównie wyniesienie w wyniku ruchów tektonicznych. Wcześniej sądzono, że Ślęża jest twardzielcem, jednak obecnie wpływ selektywnej erozji uważa się za czynnik uzupełniający.
Górnictwo
W neolicie wydobywano nefryt w rejonie Jordanowa oraz serpentynit w okolicy Jańskiej Góry i Raduni. Z serpentynitu wyrabiano narzędzia i broń (topory ślężańskie, zapewne raczej kultowe niż użytkowe), a z nefrytu drobne narzędzia i ozdoby. Od X wieku przez całe średniowiecze wydobywano granity oraz serpentynity. Te pierwsze głównie do produkcji kół młyńskich i kamienia budowlanego, ale we wczesnym średniowieczu wyrabiano z nich elementy zdobnicze dla kościołów romańskich (np. kapitele, rzeźby lwów). Serpentynit po wypolerowaniu służył jako kamień ozdobny lub surowiec do wyrobu ozdobnych naczyń. W 1877 otwarto kopalnię rud chromu w rejonie Raduni, działała ona do roku 1943. Od 1920 do pierwszych lat powojennych istniała kopalnia magnezytu w Sobótce, a od 1960 działa kopalnia magnezytu w Wirach. W początkach XX wieku utworzono wielkie kamieniołomy granitu w Strzeblowie (dzielnica Sobótki), a w 1884 uruchomiono kamieniołom serpentynitu (i nefrytu) w Jordanowie. W 1986 udokumentowano duże złoże rud żelaza, tytanu i wanadu na wschodnich stokach Ślęży; nie są one jednak eksploatowane. Źródło: wikipedia.org
[top]
lężański Park Krajobrazowy został utworzony w 8 czerwca 1988r. z siedzibą w Sobótce. Park wraz ze strefą ochronną (otuliną) obejmuje masyw Góry Ślęży, Góry Raduni wraz z pasmem Wzgórz Oleszeńskich oraz Jańską Górę. Od strony zachodniej otuliną Parku jest obszar krajobrazu chronionego - Wzgórz Kiełczyńskich. Do najcenniejszych elementów Parku należy niewątpliwie naturalny krajobraz wraz z urozmaiconą rzeźbą terenu. Zróżnicowana jest również budowa geologiczna: szczyt Góry Ślęży zbudowany jest z najstarszej skały - gabra, na stoku płn-zach. występuje granit z żyłami kwarcu, otaczające Ślężę od strony południowej wzniesienie od Wzgórz Kiełczyńskich, poprzez Radunię, Wzgórza Oleszeńskie aż do Nasłowic i Jordanowa - zbudowane są z serpentynitu. Odmianą półszlachetną serpentynitu jest nefryt, który był poszukiwany i wydobywany w tych okolicach od najdawniejszych czasów. Na terenie Parku utworzono 3 rezerwaty przyrody:
Góra Ślęża - o pow. 142 ha w 1954r. - rezerwat krajobrazowy górski,
Góra Radunia - o pow. 44 ha w 1958r. - rezerwat archeologiczno-florystyczny,
Łąki Sulistrowickie - o pow. 27 ha w 1958r. - unikalna roślinność zielna
Jako pomnik przyrody uznano krasnorost - Hildebrandia rivularis. Jest to porost (duża rzadkość botaniczna w Polsce) - występuje na głazach wyłącznie w wodach bardzo zimnych i czystych, a takie warunki znajdują się w potoku wypływającym z północnych stoków Ślęży.
Szczególną ochroną prawną objęte są zabytkowe zespoły pałacowo-parkowe znajdujące się w miejscowościach: Sobótka-Górka, Świątniki, Będkowice, Sulistrowiczki, Karolin, Sokolniki, Piotrówek, Młynica. Z ciekawych egzotycznych drzew występujących tam należy wymienić: miłorząb (Kunów, Sobótka-Górka), kasztan jadalny i glediczja trójcierniowa w Karolinie. W parku przy Sanatorium Szpitala w Sulistrowiczkach rosną: tulipanowiec, dąb biały, topola szerokolistna i bardzo rzadki gatunek - Kryptomeria japońska.
Ochroną prawną objęte są również pojedyncze wiekowe drzewa rosnące poza obrębem parku. W 1991r. przeprowadzono w terenie weryfikację pomników przyrody i oznaczono je odpowiednimi tabliczkami. Są to przede wszystkim rodzime dęby szypułkowe. Do najbardziej imponujących (obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm od ziemi) należą: dąb 3-pniowy o wymiarach 545 cm rosnący na posesji p. Błachowicza przy ul. Słowiańskiej, następnie przy ul. Zamkowej w skarpie drogi asfaltowej prowadzącej do zamku - o obwodzie 518 cm oraz przy stawie browarnianym - 443 cm. Wszystkie wymienione dęby rosną w obrębie Sobótki-Górki.
[top]
[top]
órskie trasy rowerowe:
W obrębie Masywu Ślęży znajdują się trzy trasy dla rowerów górskich wyznaczonych
i oznakowanych przez firmę SSC. Oznakowanie tych tras jest wręcz wzorowe. Blisko wjazdu na trasy znajduje się Wypożyczalnia Rowerów Górskich "GABRO", która oferuje rowery Mongoose.
Trasa oznakowana kolorem pomarańczowym - spacerowa. Rozpoczyna się na Przełęczy Pod Wieżycą, biegnie w kierunku Sadów, wokół Ślęży, Przełęcz Tąpadła (384 m n.p.m.), Strzegomiany, Gozdnicę (316 m n.p.m.) do Sobótki.
(Długość trasy 10 km, czas przejazdu 1 h.)
Trasa oznakowana kolorem turkusowym - górska. Biegnie Spod Wieżycy w lewo, traktem Bolka wokół Stolnej Góry, obok źródła Joanny, do Rozdroża Holteia, dalej do polany Pod Dębem, stąd w dół do Przełęczy Tąpadła. Stąd Drogą asfaltową w prawo gdzie po ok.600 m skręca w prawo w drogę leśną do Bialskiego rozdroża objeżdża Ślężę wokół, poprzez Bartoszka do szczytu Wieżycy i trawersem w lewo do szlaku czarnego
i do miejsca startu.
(Długość trasy 18,5 km, czas przejazdu 2 h.)
Obie trasy prowadzą drogami i ścieżkami leśnymi w obrębie Ślężańskiego Parku Krajobrazowego. Są one bardzo ciekawe i atrakcyjne przyrodniczo i krajobrazowo. Ponadto są niezwykle atrakcyjne pod względem zróżnicowanego stopnia trudności pokonywania tych tras (urozmaicone wzniesieniami i spadkami terenu o różnej naturalnej nawierzchni).
UWAGA! Szczyty Ślęży i Raduni objęte są rezerwatami, co pociąga za sobą automatyczny zakaz poruszania się w ich obrębie wszelkich pojazdów. Wyjątek stanowią auta należące do Lasów Państwowych oraz obsługi Stacji Przekaźnikowej na Ślęży, który posiadają specjalne, stałe zezwolenia. Mimo to zakaz wjazdu na szczyty jest nagminnie łamany, co stanowi poważne zagrożenie dla samych bikerów jak
i turystów pieszych. Doszło tu już do wielu bardzo poważnych w skutkach wypadków, w tym także ze skutkiem śmiertelnym.
[top]
rasy rowerowe: Trasa: "SZLAKIEM DOLINY RZEKI ŚLĘZY"
Start: Wrocław - Ołtaszyn - przy lodowisku w Parku Andersa - Wysoka - Karwiany - Szukalice - Galowice - Wilczków - Kuklice - Szczepankowice - Budziszów - Tyniec nad Ślęzą - Pustków Wilczkowicki - Damianowice - Ręków - Nasławice - Meta: Sobótka
Koniecznie zobacz:
Folwark i Ośrodek Jeździecki w Wysokiej,
Kuźnię w Kuklicach,
Zespół Dworsko-Pałacowy i kościół w Tyńcu nad Ślęzą,
Grodzisko i cmentarz z kapliczkami w Rękowie,
kościoły w Wilczkowicach i Nasławicach,
Muzeum Ślężańskie, Zamek w Sobótce Górce,
Podziwiaj uroki środowiska naturalnego Doliny rzeki Ślęzy
Trasa: "SZLAKIEM PAMIĄTEK ARCHITEKTURY SAKRALNEJ"
Start: Wrocław - Ołtaszyn Wzgórze Andersa - Ślęża - Karwiany - Komorowice - Szukalice - Galowice - Pasterzyce - Jaksonów - Przecławice - Tyniec nad Ślęzą - Biskupice - Wilczkowice - Nasławice - Meta: Sobótka
Koniecznie zobacz:
Zespół pałacowy w Ślęzie,
Kościół w Jaksonowie,
Zespół Dworsko-Pałacowy i kościół w Tyńcu nad Ślęzą,
kościoły w Wilczkowicach i Nasławicach,
Muzeum Ślężańskie, Zamek w Sobótce Górce
Trasa: "SZLAKIEM KAPLICZEK PRZYDROŻNYCH"
Start: Sobótka - Kunów - Ręków - Solna - Cieszyce - Wierzbice - Królikowice - Krzyżowice - Żerniki Małe - Tyniec Mały - Biskupice Podgórne - Nowa Wieś Wrocławska - Gądów - Jaszkotle - Smolec - Krzeptów - Meta: Wrocław Muchobór Wielki.
Koniecznie zobacz:
Pałac i park w Kunowie,
Wzgórze Kunowskie,
Ręków - kaplice na cmentarzu i grodzisko,
Krzyżowice - pałac i park,
Tyniec Mały - kościół i krzyż pokutny,
Biskupice Podgórne - zespół folwarczny z pałacem,
Krzeptów - odrestaurowany pałac
Trasa: "SZLAKIEM POTOKU CZARNEJ WODY I RZEKI BYSTRZYCY"
Start: Sobótka - Rynek - Kunów - Strachów - Żerzuszyce - Rogów Sobócki - Michałowice - Kwieciszów - Stary Zamek - Ręków - Olbrachtowice - Kryształowice - Siedlakowice - Zachowice - Kamionna - Piława - Malin - Mietków - Maniów - Garncarsko - Meta: SOBÓTKA RYNEK
Trasa o długości 49,5 km, bez ograniczeń pogodowych, częściowo pagórkowata, biegnąca w dolinach trzech cieków wodnych: Sulistrowickiego Potoku, Czarnej Wody i Bystrzycy.
Koniecznie zobacz:
Pałac i park w Kunowie,
Kościół, krzyże pokutne i pręgierz w Rogowie Sobóckim, Kapliczka domkowa w Olbrachtowicach,
Kościół i krzyże pokutne w Starym Zamku, Pałac i wyrobisko żwirowe w Siedlakowicach,
Krzyż piaskowcowy w Garncarsku, Kościół i pałac w Borzygniewie
Trasa: "SZLAKIEM PAŁACÓW"
Start: Sobótka - Kunów - Stary zamek - Ręków - Solna - Wierzbice - Królikowice - Krzyżowice - Żerniki Małe - Tyniec Mały - Biskupice Podgórne - Nowa Wieś Wrocławska - Zabrodzie - Meta: WROCŁAW KLECINA - ul. Czekoladowa
Koniecznie zobacz:
Pałac i park w Kunowie,
Wzgórze Kunowskie,
Kościół w Starym Zamku,
Kaplice na cmentarzu i grodzisko w Rękowie,
Krzyżowice - pałac i park,
Tyniec Mały - kościół i krzyż pokutny,
Biskupice Podgórne - zespół folwarczny z pałacem
[top]
adunia (niem. Geiersberg), w XII w. znana była jako „Radnyna”, jest drugim co do wielkości szczytem (573 m n.p.m.) w Masywie Ślęży, wyodrębniającym się w jego południowej części. Radunię od Ślęży odziela Przełęcz Tąpadła (384 m n.p.m.). Góra Radunia zbudowana jest z serpentynitu z domieszką magnetytu, który powoduje wysokie anomalie magnetyczne, szczególnie na szczytowych skałkach. Znaleziono tu ślady pobytu człowieka z neolitu (4000 - 1700 lat p.n.e.): kamienny toporek i fragmenty naczyń kultury pucharów lejkowatych. W kilku miejscach u podnóża Raduni wyłamywano w tym okresie serpentynit, służący do wyrobu narzędzi. W 1866 r., na Raduni odkryto kamienny krąg kultowy otaczający miejsce kultu sanktuarium księżyca. Do dzisiejszych czasów zachował się wał o długość 1780 m, szerokość od 3 do 5m, wysokość od 40 do 60 cm. Całość wału ma powierzchnię ok. 20 ha. Kamienny krąg położony jest na pd.-wsch. zboczu góry. Nieopodal, również na pd.-wsch. od szczytu, znajduje się zagłębienie tak zwana „Kacza Kałuża”. Jest to prawdopodobnie wykrot po wielkim drzewie, z którym można łączyć funkcje kultowo-religijne, gdyż znaleziono tam wiele ułamków naczyń, z epoki brązu i żelaza oraz pochodzące również z tego okresu koła gliniane i kamienne, używane do praktyk religijnych związanych z kultem solarnym. Poniżej zaś bije źródło zwane „Srebrnikiem” (dawniej Złote Źródło), przy którym w XIX w. znaleziono przedmioty z brązu, używane prawdopodobnie do rytualnych ablucji (łac. ablutio – obmycie) przez pątników dążących z ofiarami. Na Raduni bije jeszcze jedno źródło zwane „Głębokie Źródło”, które znajduje się nieco dalej na wsch.
20 II 1958 r. na Raduni utworzono florystyczny rezerwat przyrody "Góra Raduni" o powierzchni 42,32 ha. Granice rezerwatu tworzy poziomica ok. 500 m n.p.m. Chroni on unikatowy na skalę europejską zespół rzadkich roślin. Na glebach utworzonych z serpentynitów budujących górę rośnie 193 gatunki roślin. Warto wspomnieć o paprociach serpenitowych oraz o roślinności kserotermicznej, wśród której na szczególna uwagę zasługują lilia złotogłów, storczyki oraz wawrzynek wilczełyko.
Skrajem rezerwatu przechodzi niebieski szlak z Przełączy Tąpadła na Przełęcz Słupicką, oraz ścieżka dydaktyczna z Sulistrowiczek przez Łąkę Sulistrowicką na przełęcz Tąpadła.
O Raduni krąży również wiele opowieści związanych z okresem II wojny światowej jeden z takich epizodów został opisany w miesięczniku Odkrywca „Tajemnice_Ślęży” który ukazał się w numerze (102) 7 lipiec 2007.
[top]
ozdnica (316 m n.p.m.) – wzniesienie w Masywie Ślęży na Przedgórzu Sudeckim. W przeszłości góra nazywana była Górą Anielską. Wzniesienie położone na obszarze Ślężańskiego Parku Krajobrazowego w północno-wschodniej części Masywu Ślęży, na południowy zachód od miejscowości Sobótka. Od strony południowej Gozdnica oddzielona jest Przełęczą pod Wieżycą od Wieżycy. Wzniesienie zbudowane jest ze skał metamorficznych – amfibolitów. Jest to wzniesienie w kształcie stożka o stromych zboczach, z wyraźnie zaznaczoną częścią szczytową o płaskim wierzchołku. Wzniesienie w całości porośnięte jest lasem mieszanym regla dolnego. Na zboczach wśród lasu występują grupy skał. Na południowo-zachodnim zboczu u podnóża góry znajdują się wyrobiska prehistorycznego kamieniołomu. Na południowo-wschodnim rozległym zboczu w pobliżu przełęczy rozciąga się obszerna łąka. W pobliżu przełęczy na wschodnim stoku narciarska trasa zjazdowa z wyciągiem o długości 300 m. Przez wschodnie zbocze góry przechodzi pieszy szlak turystyczny: – żółty z Sobótki przez Ślężę do Świdnicy. U północnego zbocza na Przełęczy pod Wieżycą stoi Dom Turysty "Pod Wieżycą". Na obszarze wzniesienia odkryto fragmenty kręgu kamiennego. Źródło: wikipedia.org
[top]
