poniższym dziale chcielibyśmy opowiedzieć Wam o miejscach, które warto
a nawet trzeba zobaczyć będąc w Sobótce i okolicach.
Zamek, Wieża Bismarcka, Starożytne rzeźby kultowe, Browar, Cokół Lützowa,
Muzeum Ślężańskie, Kościół św. Jakuba, Kościół św. Anny, Dom Turysty na Ślęży
Zamek w Sobótce Górce, dawniej Schloss Gorkau, obecnie wykorzystywany jako hotel, jest położony w lesie na zachód od centrum Sobótki, przy ul. Zamkowej. Zamek ten został zbudowany w oparciu o kaplice augustianów, ufundowaną w 1121r. Do kaplicy cztery stulecia później w latach 1524-1553 dobudowano część mieszkalną, która ponownie została rozbudowa w 1585r. Cały zamek przebudowano w latach 1885-1891 nadając mu obecny wygląd. Średniowieczna kaplica mieści się wewnątrz kompleksu, przy czym podczas prac konserwatorsko-remontowych natrafiono w jej pobliżu na fundamenty wieży i murów, które mogą świadczyć o istnieniu w tym miejscu średniowiecznego zamku.
W 1885r – zamek wraz z folwarkiem został nabyty przez Eugeniusza von Kulmitz. Kompleks został jeszcze kilkukrotnie przebudowywany
i restaurowany w latach 1908r, 1914r oraz 1928r. Do roku 1945 ta część Sobótki nosiła niem. nazwę Zobten-Gorkau. Do najcenniejszych i unikatowych elementów zamku należy zaliczyć 2 figurki lwów z 2 ćw. XIII w, zegar słoneczny umieszczony na fasadzie, oraz "Meluzyne" - piękny XVIII-wieczny barometr.
[top]
Wieża Bismarcka na Wieżycy 415m n.p.m (Bismarckturm Zobten) - powstała z inicjatywy Wrocławskiego Zrzeszenia Studentów. Do realizacji wybrano projekt „Zmierzch Bogów” autorstwa drezdeńskiego architekta Wilhelma Kreisa. Kamień węgielny wmurowano 13 maja 1906 roku. Uroczyste otwarcie miało miejsce 21 czerwca 1907r. podczas którego wieża zastała oficjalnie przekazana władzom Sobótki przez Akademicki Związek Gimnastyczny Suevia. Wieża ma wielostopniową podstawę, cztery kolumny oraz posiadała niegdyś nadbudowę w postaci misy ogniowej w której kilkakrotnie w ciągu roku rozpalany był ogień ku czci Bismarcka, uroczystości takie przypadały na rocznice urodzin i śmierci patrona, poza tym ogień rozpalano w inne święta, np. w przesilenie letnie. Wieża Bismarcka jest jedną ze 172 zachowanych na całym świecie wież Bismarcka.
Dane techniczne:
wysokość: 15 metrów,
liczba schodów: 60,
wykonanie: granit pochodzący ze Ślęży,
misa ogniowa na szczycie (obecnie nie istnieje),
koszt budowy: 40 000 marek.
[top]
Starożytne rzeźby kultowe, wykonane z granitu wydobywanego na tym terenie, stanowią jedne z najbardziej interesujących zabytków Masywu Ślęży. Powstanie tych enigmatycznych, kamiennych monumentów można powiązać z aktywnością Celtów w tym regionie od 400r.p.n.e. do pierwszych wieków naszej ery. Wiadomo, że plemiona pogańskie , będące pod wpływem Celtów, czciły swoich bogów I często tworzyły ich wizerunki w kształcie zwierząt. Do rzeźb kultowych zaliczamy: ‘Grzyb’, ‘Mnich’ 2 niedźwiedzie, ‘Pannę z rybą’ i 8 lwów. Na wszystkich tych rzeźbach oraz w kilku innych miejscach masywu można zobaczyć pogański znak solarny w kształcie litery ‘X’.
"Grzyb" - fragment kamiennej rzeźby, najprawdopodobniej przedstawiającej dolną część ludzkiej postaci, odzianej w długą szatę, z dobrze widocznym znakiem solarnym. Obecnie znajduje się w Muzeum Ślężańskim.
"Mnich" - kamienna rzeźba w kształcie przypominająca kręgiel, ze znakami solarnymi u podstawy i na głowicy. Znajduje się przy drodze w kierunku Schroniska Dolnego.
"Panna z rybą" - kamienna rzeźba przedstawiająca człowieka bez głowy i nóg, oburącz trzymającego wielką rybę ze znakiem solarnym. Ustawiona w lesie, przy czerwonym szlaku prowadzącym na Ślęże. Obok postaci znajduje się rzeźba ‘dzika’.
“Niedźwiedź", - kamienna rzeźba stojąca na szczycie Ślęży ze znakiem solarnym na brzuchu. Bywa często nazywana misiem ślężańskim, który stał się symbolem regionu.
[top]
Browar w Sobótce Górce (Görkauer Bürgerbrau) został wybudowany w 1817r. przez właściciela ziemskiego Ernsta von Lüttwitz na południe od Zamku w Górce. Browar ten produkował piwo metodą bawarską. Następnie jego syn Wilhelm von Lüttwitz w 1858r. rozbudował browar, a w 1864r. polecił wykuć w granitowych skałach Ślęży sztolnie, których zadaniem było filtrowanie i zbieranie wody, najważniejszego składnika tego złocistego napoju, woda ta była gromadzona w olbrzymich cysternach w podziemiach browaru i wykorzystywana do dalszej produkcji piwa. W 1890 r. doprowadzono energię elektryczną. Problemem pozostało odpowiednie chłodzenie pomieszczeń, w których przebiegał proces produkcyjny, początkowo używano do tego celu sprowadzanego dużym kosztem, lub w okresie zimowy wycinanego z pobliskich stawów lodu, problem ten rozwiązano w 1898r., instalując odpowiednie nowoczesne urządzenia chłodnicze. W 1923r. utworzona wcześniej spółka akcyjna (Gorkauer Societats Brauerei A.G.), zadebiutowała na giełdzie. Piwo produkowane w Görkauer Bürgerbrau było bardzo cenione ze względu na smak, który w głównej mierze został osiągnięty dzięki wodzie czerpanej ze stoków Ślęzy, bogatej w wapń, drugą nie mniej istotną rzeczą było przechowywanie i leżakownianie piwa w wykutych sztolniach pod browarem w których to panowały naturalne warunki chłodnicze. W browarze produkowano kilka gatunków piwa między innymi piwo słodowe, leżakowe, mocne, koźlaki (Jungbier), oraz kilka gatunków specjalnych. Wydajność browaru sięgała 50000 hektolitrów rocznie, co pozwalało sprzedawać ten wspaniały trunek niemal na całym Ślasku. Browar w Sobótce Górce posiadał również odziały w Wałbrzychu i Nowej Rudzie, oraz 32 filie jak również szereg lokali gastronomicznych między innymi bardzo sławną i popularną restauracje Rosalienthal w Sobótce Górce. Pod koniec lat 30 XX w. w przedsiębiorstwie było zatrudnionych łącznie 230 pracowników w tym w samym browarze 17 urzędników i 75 robotników. W 1945r. browar wznowił swoją działalność i produkował piwo do 1998r. kiedy to został zamknięty przez Browary Dolnośląskie SA Wrocław, to spowodowało dewastacje i powolną „śmierć” tego historycznego i zabytkowego browaru.
[top]
Cokół Lützowa.
W 1813 roku w czasie wojny z Napoleonem, we Wrocławiu został utworzony korpus ochotników Freikorps (niem. wolny korpus), który pod dowództwem pruskiego generała Adolfa Lützowa prowadził działania zaczepne i partyzanckie z francuzami. Korpus został poświęcono 27 marca w Rogowie Sobóckim, w skład oddziału wchodziło wielu młodych ludzi, głównie studentów wrocławskich uczelni, a do najbardziej znanych należał poeta Theodor Körner, adiutant Lützowa i bard oddziału, który poległ w czasie walk w 1813 roku. Korpus Lütziowa wyruszył na front w Saksonii podczas walk odział parokrotnie prowadził walki podjazdowe z francuzami. Wartość bojowa oddziału była jednak niewielka, ale miał on za to duże znaczenie dla podtrzymania upadającego morale narodu niemieckiego który ponosił olbrzymie straty na długotrwałej i wyniszczającej wojnie. W czerwcu 1813 oddział został zdziesiątkowany, a jego niedobitków wcielono w szeregi regularnego wojska. Lützow i jego podkomendni przeszli jednak do historii, zyskując trwałe miejsce wśród niemieckich tradycji patriotycznych i niepodległościowych. Po zakończeniu wojny studenci wchodzący w skład korpusu założyli w różnych miastach szereg organizacji, które za cel stawiały sobie dążenie do zjednoczenia Niemiec i stworzenie demokratycznego ustroju. Barwy Korpusu Lützowa, - czarne mundury z czerwonymi wypustkami i złotymi guzikami, z czasem trafiły na sztandary, a dzisiaj stanowią flagę Niemiec. W Sobótce, przy kościele św. Jakuba, stoi cokół, na którym stał pomnik przedstawiający barona Ludwiga Adolfa Wilhelma von Lützow na koniu, natomiast na domu przy ul. Świdnickiej znajduje się tablica upamiętniająca pobyt w nim Theodoa Körnera.
[top]
Muzeum Ślężańskie, które mieści się przy ul. Św. Jakuba 18, powstało w roku 1962 w budynku, pełniącym w przeszłości funkcję szpitala augustianów. Był on kontynuacją niemieckiego Heimatmuseum, istniejącego w Sobótce od 1926 roku. Renesansowy budynek muzeum powstał w 1568 roku, o czym informuje bogato zdobiony portal z herbami opata Eliasza Schwanenberga. Na jednej ze ścian budynku widnieje kolejny portal z wyobrażeniem wywyższenia węża miedzianego oraz cytatem z Biblii w trzech językach: hebrajskim, greckim i łacińskim. We wnętrzu muzeum można podziwiać ekspozycję stałą "Śladami dawnych wierzeń", otwartą dla zwiedzających w 1974r. Działalność muzeum skupia się na prezentowaniu zabytków związanych z kulturą duchową w pradziejach na ziemiach ślężanskich, dokumentujących rozwój i znaczenie ośrodka kultu pogańskiego, jaki istniał na Ślęży. Na uwagę zasługuje kolekcja skał, minerałów i skamielin oraz inne zbiory przyrodnicze przedstawiające bogatą faunę i florę regionu. W zbiorach znajdują się również dwa skarby monet zawierające monety numizmaty od XVI do XVIII wieku, kolekcja map regionu (najstarsza z XVI wieku) oraz kart pocztowych, druków i wydawnictw poświęconych Sobótce i okolicom, ponadto w ogrodzie otaczającym muzeum znajdują się między innymi kolumna ślężańska, średniowieczny kamienny krzyż, kapliczka pokutna, chrzcielnica oraz barokowa bogato zdobiona kamienna ławka. Od 1992 roku muzeum nosi imię Stanisława Dunajewskiego, który był najaktywniejszym z jego założycieli i pierwszym opiekunem.
[top]
Kościół św. Jakuba Apostoła (parafialny) najprawdopodobniej powstał w 1738 roku, wieża zegarowa pochodzi z roku 1857, jednak na podstawie badan przeprowadzonych w latach 50-tych XXw można stwierdzić, iż jest on trzecim z kolei kościołem wybudowanym w tym miejscu. Pierwsze wzmianki natomiast pochodzą z XIIw. i mowią o tym, iż kościół został ufundowany przez Piotra Włosta, który wybudował kościół w ramach pokuty nałożonej na niego w 1124r.
Na zewnątrz, w murach kościoła zostały wmurowane płyty nagrobne, epitafium inskrypcyjne z ok. 1700r, piaskowcowy nagrobek z początku XVIIw oraz kamienny lew z XII wieku, pochodzący z opactwa Augustynów w Sobótce Górce. Wewnątrz, znajdują się trzy barokowe ołtarze z XVIII wieku. Nad ołtarzem głównym widnieje obraz św. Jakuba z ok 1770 r., w prezbiterium figury św. Augustyna i św. Norberta z ok 1725 r., ołtarze boczne NMP, św. Jana Nepomucena a także ołtarz ukrzyżowania z 1739 r. Piękna, udekorowana postaciami aniołów i diabłów ambona pochodzi z ok 1650 r. Historia kościoła obfituje w liczne pożary. Ostatni raz kościół został spalony w 1945r. podczas wyzwalania miasta. W wyniku działań wojennych, według różnych źródeł uległ zniszczeniu w 35-75%. Ostatecznie odbudowany i erygowany w listopadzie 1960r. W 2005r roku przy kościele został wzniesiony pomnik ku czci Jana Pawła II.
[top]
Kościół św. Anny Samotrzeć - powstał w połowie XIV w. jako świątynia cmentarna. Został rozbudowany w latach 1498-1546. Wewnątrz znajduje się figura św. Anny Samotrzeciej, która zasłynęła z cudów. Prawdopodobnie została ona przywieziona z Kijowa przez żonę Piotra Włosta w XII w. Powstanie figury datuje się na przełom XIII/XIV w. Jest to niedużych rozmiarów figura, rzeźbiona w drzewie lipowym w stylu romańskim z elementami gotyckimi. Dla niej zbudowano kaplicę, obecnie prezbiterium. W 1511 r. dobudowano do tylnej ściany kaplicy kościół gotycki. Na przełomie dziejów kościół pełnił funkcję kościoła odpustowego i pogrzebowego. W czasie Kulturkampfu w 1875 r. władze pruskie odebrały katolikom kościół, w 1893 r. oddały. Po 1945 był to kościół katolicki, w którym odbywały się msze dla ludności niemieckiej, a w kościele św. Jakuba – polskiej. Wewnątrz kościoła, na uwagę zasługuje ołtarz główny z 1720 r., ambona z 1726 r., 5 figur św. Janów w prezbiterium oraz przy filarach 4 olbrzymie gotyckie rzeźby Matki Boskiej z Dzieciątkiem, św. Anny Samotrzeciej, św. Augustyna (lub św. Mikołaja) i św. Jadwigi Śląskiej. Każda z tych drewnianych, polichromowanych rzeźb mierzy około 2,5 metra wysokości i pochodzi z początku XVI wieku. Od 2005r. kościół stanowi Diecezjalne Sanktuarium Matki Boskiej Nowej Ewangelizacji.
[top]
Na szczycie Ślęzy pierwsze schronisko zbudowano w 1837 r. Ten mały drewniany budynek nazwano Mooshaus lub Mooshutte (Mszany Domek), schronisko to było czynne tylko w okresie letnim.
W 1848 roku warszawski literat Roman Zmorski (1822 - 1867), w trakcie studiów we Wrocławiu odwiedził Ślęże i dokonał wpisu w księdze gości schroniska, a konkretniej umieścił tam swój słynny patriotyczny wiersz (obecnie słowa te znajdują się na tablicy wmurowanej przy wejściu do schroniska).
"Na słowiańskiej góry szczycie,
Pod jasną nadziei gwiazdą,
Zapisuję wróżby słowa:
Wróci, wróci w stare gniazdo
Stare prawo, stara mowa
I natchnione Słowian życie"
Wkrótce liczba i wymagania tłumnie odwiedzających Ślęże turystów wymusiła budowę nowego schroniska, powstało ono w latach 1851-52 i było umiejscowione niedaleko dzisiejszego Domu Turysty. Schronisko to zbudowane było w bardzo modnym wówczas stylu szwajcarskim. Wkrótce po otwarciu dokonano jego rozbudowy, ale i ten budynek z czasem okazał się za mały dla coraz większej rzeszy odwiedzających szczyt gości.
W 1902 roku powstał pomysł zbudowania kolejnego, jeszcze większego schroniska. Początkowo planowano rozbudowę starego, ale w końcu zwyciężyła koncepcja zupełnie nowej budowli. Projektantem został Carl Klimm, a budowę sfinansował Edward Haase, właściciel browaru Mieszczańskiego we Wrocławiu. Kamień węgielny wmurowano 6 maja 1907 roku, a uroczyste otwarcie z udziałem zaproszonych gości, orkiestry, chóru
i rzeszy turystów nastąpiło 23 maja 1908 roku. Schronisko istnieje do dzisiaj, w latach sześćdziesiątych XX wieku przeszło przebudowę która zmieniła wygląd schroniska np. zlikwidowano taras przy wejściu do schroniska widoczny na starych pocztówkach
i fotografiach. Wewnątrz schroniska na szczególną wagę zasługuje jedno
z pomieszczeń tzw. Pustelnia Ślężańska dawniej sala ZGV (Zobten – Gebirgs – Verein - Ślężańskie Towarzystwo Górskie), niegdyś sala ta była bardzo bogato urządzona
i wyposażona w piękne meble wykonane w cieplickiej szkole snycerskiej, na ścianach wisiały myśliwskie trofea i ozdoby. Pomieszczenie to było głównie zarezerwowana członków ZGV. Po II wojnie światowej schronisko zostało przejęte przez PTTK
z odziałem we Wrocławiu do którego należy do dziś.
[top]
